EU-landen akkoord met digitale euro: Parlement moet nu beslissen over CBDC-toekomst

De Raad van de Europese Unie heeft vrijdag groen licht gegeven voor de invoering van de digitale euro – een central bank digital currency (CBDC) die door de Europese Centrale Bank (ECB) beheerd gaat worden als digitale tegenhanger van fysiek cash. De Raad, bestaande uit ministers van alle EU-lidstaten, heeft daarmee een cruciale stap gezet richting implementatie, hoewel het voorstel nog door het Europees Parlement moet – en daar ligt de echte uitdaging.

Dat de Raad akkoord zou gaan was geen verrassing. De instelling zei in september 2024 al dat ze eind dit jaar definitieve goedkeuring wilde geven. Nu het zover is, verschuift de focus naar het Parlement, waar vooral rechtse en libertaire fracties fors sceptisch zijn over de plannen.

Juridische status en privacy-eisen: wat staat er in het akkoord?

De Raad heeft niet alleen ingestemd met de digitale euro, maar ook specifieke randvoorwaarden vastgelegd:

1. Offline functionaliteit verplicht

De digitale euro moet offline beschikbaar zijn. Dat betekent dat transacties mogelijk moeten zijn zonder internet- of dataverbinding, vergelijkbaar met hoe je nu cash kunt gebruiken zonder infrastructuur. Technisch gezien vereist dit waarschijnlijk een NFC- of Bluetooth-gebaseerd peer-to-peer betalingssysteem op smartphones of dedicated hardware wallets.

2. Co-existentie met private betaalsystemen

De digitale euro mag nooit private betaalmethoden vervangen, zoals bankrekeningen, creditcards of diensten van fintechs. De munt moet altijd naast deze systemen bestaan, niet als vervanging. Dit is een belangrijke garantie voor de financiële sector, die bang is voor disintermediatie – het scenario waarin de ECB commerciële banken overbodig maakt.

3. Privacy op cash-niveau

Betalingen en overschrijvingen moeten een “hoge mate van privacy” hebben, en wetgeving moet de digitale euro behandelen “met hetzelfde niveau van privacy als cash”. Dat klinkt mooi, maar is technisch complex: hoe bouw je een digitaal systeem dat transacties kan verifiëren en fraude kan tegengaan, maar tegelijk geen centrale database heeft die alle betalingen kan traceren?

De Raad eist ook dat betaalproviders geen data mogen analyseren buiten wat strikt noodzakelijk is voor dienstverlening. Dus geen profiling, geen targeted advertising op basis van je uitgavenpatroon, en geen data-verkoop aan derden.

4. Fysiek cash blijft wettig betaalmiddel

Een cruciale clausule: fysieke euro’s moeten altijd geaccepteerd blijven als wettig betaalmiddel. Dit is een directe reactie op zorgen dat de digitale euro gebruikt zou worden om cash uit te faseren en een volledig trackbaar betalingssysteem af te dwingen. In Nederland is dit ook politiek gevoelig – bijna alle grote partijen willen garanties dat cash niet verdwijnt.

Limieten op accountsaldo’s: ECB krijgt monetair beleidsinstrument (en dat is controversieel)

Een van de meest controversiële onderdelen van het voorstel: de Raad heeft vastgelegd dat er limieten moeten komen op de hoeveelheid geld die op digitale euro-accounts mag staan. De exacte drempels worden bepaald door de ECB, maar moeten gebaseerd zijn op richtlijnen van de Raad en minimaal eens per twee jaar herzien worden.

De officiële rationale van de Raad:

“Limieten zijn bedoeld om te voorkomen dat digitale euro’s worden gebruikt als store of value en om de financiële stabiliteit van het monetaire stelsel te garanderen.”

Vertaling: de ECB wil niet dat mensen massaal hun geld van commerciële banken halen en parkeren in digitale euro-wallets, wat een bank run zou kunnen veroorzaken. Als iedereen zijn spaargeld omzet naar digitale euro’s, verliezen banken deposito’s en kunnen ze minder leningen verstrekken – wat de hele kredietmarkt kan destabiliseren.

Maar er is ook een monetair beleidsmotief

De ECB heeft twee hoofdinstrumenten om inflatie te beheersen:

1. Rentetarieven aanpassen (momenteel het primaire instrument)
2. Gelduitgifte controleren (monetary supply management)

Met de digitale euro krijgt de ECB een derde instrument: directe controle over hoeveel liquide middelen burgers kunnen houden. Door limieten te stellen kan de ECB in feite uitgaven afdwingen. Als je bijvoorbeeld maar €3.000 in digitale euro’s mag houden, en je krijgt je salaris in digitale euro’s, dan ben je min of meer gedwongen om te spenderen of het geld over te zetten naar commerciële banken.

Dit opent theoretisch de deur naar negatieve rentes op digitale euro-saldi, of zelfs expiring currency (geld dat na een bepaalde tijd z’n waarde verliest als het niet uitgegeven wordt). Economen noemen dit “helicopter money with strings attached” – de overheid kan geld in omloop brengen, maar controleert hoe en wanneer het uitgegeven wordt.

Privacy- en vrijheidsbezwaren

Critici – vooral libertaire denkers, privacy-activisten en rechts-populistische partijen – zien hierin een dystopisch scenario:

• Directe controle over je vermogen: de staat bepaalt hoeveel geld je mag hebben
• Programmable money: technisch gezien kan de ECB regels inbouwen over waar je je digitale euro’s wel of niet aan mag uitgeven
• Financiële surveillance: ondanks privacy-garanties is de angst dat elke transactie uiteindelijk toch traceerbaar is door overheidsinstanties

De Raad probeert deze zorgen weg te nemen met privacy-eisen, maar het fundamentele spanningsveld blijft: hoe bouw je een digitaal systeem dat tegelijk transparant genoeg is voor compliance en anti-witwaspraktijken, maar privé genoeg om niet een surveillance state te worden?

Kosten en dienstverlening: gratis basis, betaalde extra’s

De Raad heeft ook regels opgesteld voor pricing:

• Gratis basisdiensten: burgers mogen geen kosten in rekening gebracht krijgen voor het openen of sluiten van een digitale euro-account, of voor standaard overschrijvingen
• Betaalde toegevoegde diensten: providers mogen wel geld vragen voor “value-added services”, maar niet voor essentiële functionaliteit

Dit model lijkt op hoe bankrekeningen werken: een basisrekening is vaak gratis, maar je betaalt voor premium features zoals overschrijvingen naar het buitenland, kredietfaciliteiten, of wealth management.

De vraag is wat als “value-added” gekwalificeerd wordt. Instant settlements? Currency conversion? Multi-signature wallets? De definitie is vaag, en zal waarschijnlijk leiden tot regulerende follow-up zodra het systeem live gaat.

Europees Parlement: hier wordt het spannend

Nu het voorstel naar het Europees Parlement gaat, begint de echte politieke strijd. Verschillende fracties hebben sterk uiteenlopende standpunten:

Pro digitale euro:

• Groenen en linkse partijen zien het als modernisering van het betalingssysteem
• Centristische fracties (zoals Renew Europe) steunen het vanuit economische competitie met de VS (waar een digitale dollar ook in ontwikkeling is) en China (dat al een digitale yuan heeft)

Tegen digitale euro:

• Rechts-populistische partijen (ECR, ID) zien het als overheidscontrole en bedreiging van financiële privacy
• Libertaire en conservatieve leden vrezen dat het gebruikt wordt voor capital controls en social credit systems
• Sommige tech-sceptische leden maken zich zorgen over cyberrisico’s en de kwetsbaarheid van een volledig gedigitaliseerd monetair systeem

Als het Parlement het voorstel blokkeert, is de digitale euro dood – of op zijn minst jaren vertraagd. Als het wél doorgaat, kan de ECB starten met implementatie, met 2029 als beoogde lanceringsdatum.

Technische uitdagingen: hoe bouw je eigenlijk een CBDC?

Naast de politieke en economische discussie zijn er ook gigantische technische uitdagingen:

Architectuur: centralized vs distributed

• Centralized ledger: ECB beheert één grote database, sneller maar single point of failure
• Distributed ledger (blockchain): gedecentraliseerd, robuuster maar complexer en langzamer

De ECB experimenteert met private permissioned blockchain – dus geen volledig open netwerk zoals Bitcoin, maar een controlled environment waar alleen erkende nodes kunnen valideren.

Privacy vs compliance

Hoe zorg je dat:

• Reguliere transacties anoniem zijn (zoals cash)
• Maar witwassen en terrorismefinanciering detecteerbaar blijven?

Mogelijke oplossing: threshold-based privacy. Kleine transacties (zeg, onder €1.000) zijn volledig privé, grotere transacties vereisen identificatie. Maar dat opent weer een discussie: wie bepaalt die drempel? En kunnen overheden die drempel dynamisch verlagen in tijden van crisis?

Schaalbaarheid

Het eurogebied heeft 340 miljoen mensen. Als ook maar een fractie dagelijks digitale euro’s gaat gebruiken, praat je over miljoenen transacties per seconde. Ter vergelijking: Visa doet ongeveer 65.000 transacties per seconde op piekdagen. Een CBDC moet minimaal dat niveau halen, maar dan met extra compliance-checks en privacy-lagen.

Offline functionaliteit

Offline payments vereisen lokale verificatie zonder centrale validatie. Dat betekent dat devices moeten kunnen bepalen of een transactie geldig is zonder verbinding met de ECB-backend. Technisch kan dat met cryptografische signatures en lokaal opgeslagen saldo-verificatie, maar het opent wel kwetsbaarheden voor double spending als devices gecompromitteerd worden.

Timeline: van hier naar 2029

Als het Parlement groen licht geeft, is het pad als volgt:

• 2025-2026: Finalisatie van technische specs en pilotprogramma’s in meerdere EU-landen
• 2027-2028: Grotere beta-rollout, integratie met commerciële banken en betaalproviders
• 2029: Volledige lancering voor alle EU-burgers

Maar die timeline is optimistisch. Elk nieuw technisch probleem, elke nieuwe privacy-controverse, of elke politieke vertraging kan het proces vertragen. En als het Parlement nee zegt, begint het hele proces opnieuw – of wordt het project geschrapt.

Conclusie: historische shift met grote onzekerheden

De digitale euro is potentieel de grootste verandering in het Europese monetaire systeem sinds de introductie van de euro zelf in 1999. Het combineert centrale bank policy met cutting-edge fintech, en raakt aan fundamentele vragen over privacy, financiële vrijheid en staatscontrole.

De Raad heeft nu zijn deel gedaan. Het Parlement moet beslissen of Europa deze stap zet – en die beslissing zal waarschijnlijk een van de meest verhitte debatten van 2025 worden.